أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
105
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
بردار و بنگر تا چيست در آنجا و كاربند من مهر ازو برداشتم در آنجا نعت امّت محمّد بود سالوما و عالوما و حالوما و حاكوما و صافوحا و خاروجا ، گفتند : تفسير اين چه باشد ؟ - گفت : سالوما بر يكديگر سلام كنند ، و عالوما علمااند چون انبياء بنى اسرائيل ، و حالوما حليمانند ، و حاكوما خداى ايشان را حكم كرد ببهشت ، و صافوحا با يكديگر مصافحه كنند ، و خاروجا از گناه بيرون آيند چنان كه از مادر زاده . يحيى بن معاذ گفت : اين آيت مدح امّت محمّد است و خداى تعالى از كرم خود روا ندارد كه قومى را مدح كند و آنگه ايشان را بدوزخ برد آنگه حقّ تعالى گفت : اگر اهل كتاب نيز ايمان آوردندى ايشان را به بودى و اگرچه بعضى از ايشان مؤمناند و بيشتر كافراند . [ سوره آلعمران ( 3 ) : آيات 111 تا 112 ] لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلاَّ أَذىً وَ إِنْ يُقاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ ( 111 ) ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلاَّ بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذلِكَ بِما عَصَوْا وَ كانُوا يَعْتَدُونَ ( 112 ) مقاتل گفت : رؤساى جهودان چون كعب اشرف و ابو ياسر و كنانه و ابن صوريا بنزديك عبد اللّه سلام آمدند و اصحاب رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مؤمنان و ايشان را ملامت كردند و سرزنش بر مسلمانى ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اين جهودان با شما هيچ نتوانند كرد مگر ايذاء به زبان از طعنه و وعيد بدروغ يا كلمهء از كلمات كفر كه گويند تا شما به آن رنجور شويد و اگر با شما كارزار كنند پشت بهزيمت دهند شما را و بنو قريظه و بنو النّضير و بنو المصطلق همچنين كردند كه خداى تعالى خبر داد پس آنگه ايشان را هيچ يارى نكنند بريشان مذلّت و خوارى و جزيه نهاده شد هر كجا كه يابند ايشان را بقتل و سبى و جزيه الّا بعهدى و پيمانى از خداى و رسول خداى و نايبان او و باز آمدند بخشم خداى يعنى مستحقّ خشم خداى گشتند با فعالى كه كردند از كفر و معاصى و نهاده شد بريشان مذلّت و گفتهاند كه : درويشى ؛ كه آنان نيز كه توانگر باشند از جهودان خويشتن را درويش نمايند اين بجزاى آنست و براى آنست كه ايشان بآيات خداى كافر شدند و پيغمبران را بناحقّ بكشتند و اين